ลำไย — คู่มือดูแลทั้งปี

วางโครงกิ่งหลักให้ถูกตั้งแต่ต้น เพราะทรงพุ่มที่ได้ในช่วงนี้จะอยู่กับต้นไปตลอดอายุสวน และเป็นตัวกำหนดว่าวันหน้าจะขึ้นเก็บผลและพ่นยาได้ง่ายหรือยาก

เมื่ออายุราว 1 ปี ตัดยอดกลางออกที่ระดับสูงจากพื้นราว 80 เซนติเมตร แล้วเลือกกิ่งแขนงที่สมบูรณ์ไว้ 3–4 กิ่งเป็นกิ่งโครงหลัก เลือกกิ่งที่มีมุมกิ่งเหมาะสม ไม่ซ้อนทับกัน แล้วตัดกิ่งเล็กที่เหลือออก

• ยอดกลางถูกตัดที่ความสูงราว 80 เซนติเมตรแล้วหรือยัง ต้นที่ปล่อยยอดเดียวพุ่งขึ้นไปจะได้ทรงสูงที่ขึ้นทำงานยาก
• กิ่งโครงที่เลือกไว้มีกี่กิ่ง กระจายรอบต้นสม่ำเสมอไหม หรือกระจุกอยู่ด้านเดียว
• มุมกิ่งที่เลือกไว้แคบจนเสี่ยงฉีกเวลาแบกผลหรือไม่
• ระยะระหว่างต้นพอให้ทรงพุ่มโตเต็มที่ไหม — 8×8 หรือ 10×8 เมตรตามสภาพพื้นที่ และ 7×5 เมตรเฉพาะสวนที่ควบคุมทรงพุ่มจริงจัง

เปลี่ยนต้นที่โทรมจากการเลี้ยงผลให้กลับมาสร้างใบใหม่ได้ทัน เพราะรอบถัดไปทั้งรอบขึ้นอยู่กับว่าใบชุดใหม่แตกทันหรือไม่

ตัดแต่งกิ่งแบบเปิดกลางทรงพุ่มหรือฝาชีหงาย เพื่อให้แสงลงถึงกลางพุ่มและแตกใบกิ่งใหม่พร้อมกัน แล้วใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก 10–20 กิโลกรัมต่อต้นเพื่อคืนอินทรียวัตถุให้ดิน

• กลางทรงพุ่มทึบจนแสงไม่ลงถึงหรือยัง — พุ่มทึบคือที่ซ่อนของโรคและแมลงรอบหน้า
• กิ่งแห้ง กิ่งเป็นโรค และกิ่งที่ซ้อนทับกัน ยังค้างอยู่บนต้นกี่กิ่ง
• ความสูงต้นวันนี้ยังขึ้นทำงานได้ไหม หรือเริ่มต้องใช้บันไดสูงแล้ว
• เครื่องมือตัดแต่งได้ทำความสะอาดก่อนย้ายไปต้นถัดไปหรือไม่ — ราน้ำฝนติดไปกับใบมีดได้

สร้างใบชุดใหม่ให้ได้ 1–2 ชุดและสมบูรณ์ เพราะใบชุดนี้คือโรงงานที่จะเลี้ยงดอกและผลทั้งรอบ

ให้ปุ๋ยที่มีสัดส่วนไนโตรเจนนำตามคำแนะนำกรมส่งเสริมการเกษตร (สัดส่วน N-P-K 4:1:3) และให้น้ำเพียงพอสม่ำเสมอ ช่วงนี้ขาดน้ำแล้วใบชุดใหม่จะออกไม่พร้อมกัน

• ยอดแตกใบใหม่พร้อมกันทั้งต้นไหม หรือแตกกระจัดกระจายคนละเวลา
• ใบอ่อนมีรอยกัดกินเป็นแหว่งหรือเหลือแต่ก้านใบหรือไม่ — หนอนคืบกินใบหลบกลางวันทำลายกลางคืน เดินดูตอนเช้าอาจไม่เห็นตัว
• พบรอยกัดใบอ่อนจากแมลงค่อมทองหรือไม่ เอกสารระบุให้ป้องกันช่วงนี้
• ความชื้นดินใต้ทรงพุ่มสม่ำเสมอหรือเดี๋ยวแห้งเดี๋ยวแฉะ

ให้ใบแก่จัดและต้นสมบูรณ์พร้อมถูกชักนำออกดอก ไม่ใช่ต้นที่ยังเร่งใบอยู่

งดหรือลดการให้น้ำ ดินไม่ควรแฉะและไม่ควรแห้งเกินไป พร้อมกำจัดวัชพืชและกวาดวัสดุคลุมดินออกจากโคนต้นให้เรียบร้อยก่อนเข้าระยะชักนำ

• ใบชุดล่าสุดเข้าระยะใบแก่หรือเพสลาดแล้วจริงไหม หรือยังเป็นใบอ่อนสีอ่อนนิ่ม
• ยังมียอดอ่อนแตกแซมอยู่หรือไม่ — มีแล้วคือต้นยังไม่หยุดทำใบ
• โคนต้นโล่งพร้อมแล้วหรือยัง วัชพืชและวัสดุคลุมดินถูกกวาดออกหรือยัง
• ดินใต้ทรงพุ่มแฉะจากการให้น้ำค้างอยู่หรือเปล่า

เปลี่ยนตาที่ปลายยอดให้เป็นตาดอก ซึ่งเป็นจุดที่รอบในฤดูกับนอกฤดูต่างกันมากที่สุด

รอบในฤดูขึ้นกับอากาศหนาวเย็นและความแปรปรวนของอุณหภูมิ จึงไม่มีเดือนออกดอกตายตัว ปีที่ไม่หนาวพอต้นจะไม่ออกดอก · รอบนอกฤดูใช้สารบังคับออกดอกราดลงดินหรือพ่นทางใบ ซึ่งชนิด อัตรา ข้อห้ามผสม และการปฐมพยาบาล ต้องอ่านจากคำแนะนำกรมส่งเสริมการเกษตรและฉลากก่อนใช้ทุกครั้ง แล้วปรึกษาเจ้าหน้าที่ส่งเสริมในพื้นที่

• รอบในฤดู — ปีนี้มีช่วงอากาศหนาวต่อเนื่องจริงไหม ไม่มีก็ต้องยอมรับว่ารอบนี้อาจไม่ออกดอก
• รอบนอกฤดู — 10 วันแรกหลังราดลงดิน ดินชุ่มชื้นสม่ำเสมอหรือไม่ ขาดน้ำช่วงนี้ผลลัพธ์เสียทั้งรอบ
• ราดในช่วงฝนชุกหรือเปล่า เอกสารกรมวิชาการเกษตรระบุว่าการราดช่วงฤดูฝนทำให้เปอร์เซ็นต์การออกดอกค่อนข้างต่ำ จันทบุรีเจอปัญหานี้จากการราดช่วงกรกฎาคมถึงสิงหาคม
• ใบยังอ่อนอยู่ตอนราดหรือไม่ — ราดตอนใบอ่อนเกินไปจะได้ดอกไม่ดี

ให้ช่อดอกยืดยาวและดอกบานได้ครบช่อ เพราะจำนวนผลทั้งรอบถูกกำหนดที่นี่

เริ่มให้น้ำสัปดาห์ละ 1 ครั้งหลังดอกบาน และเฝ้าระวังแมลงที่ลงช่อดอกอย่างใกล้ชิดเพราะความเสียหายช่วงนี้ชดเชยทีหลังไม่ได้

• ช่อดอกยืดสม่ำเสมอทั้งต้นหรือยืดเฉพาะบางกิ่ง
• ช่อดอกเหี่ยวแห้งเป็นช่อ ๆ หรือไม่ — เพลี้ยแป้งดูดช่อดอกทำให้เหี่ยวแห้งได้
• มีทางสีน้ำตาลจากขี้หนอนและเส้นใยพาดไปตามกิ่งหรือช่อดอกไหม — เป็นร่องรอยของหนอนชักใยกินดอกที่เห็นก่อนเห็นตัวหนอน
• มีมดเดินขึ้นลงต้นมากผิดปกติหรือเปล่า มดเป็นพาหะพาเพลี้ยแป้งขึ้นช่อ

ลดจำนวนผลต่อช่อลงให้เหลือเท่าที่ต้นเลี้ยงได้จริง เพื่อให้ผลที่เหลือได้ขนาดและไม่ฉีกกิ่ง

ตัดปลายช่อผลออก 1 ใน 3 ของความยาวช่อ หรือเหลือไม่เกิน 50 ผลต่อช่อ แล้วเพิ่มน้ำเป็นสัปดาห์ละ 2 ครั้ง ครั้งละ 150–300 ลิตรต่อต้น

• ช่อผลดกเกินจนปลายช่อห้อยถ่วงกิ่งหรือไม่
• ผลที่ติดขนาดสม่ำเสมอกันทั้งช่อหรือมีผลเล็กแคระปนมาก
• ใกล้ขั้วผลมีรูเล็ก ๆ หรือมูลหนอนติดอยู่ไหม — หนอนเจาะขั้วผลเข้าทำลายตั้งแต่ติดผลราว 1 เดือน และจากภายนอกมองไม่เห็นรอยทำลายชัด
• ผลอ่อนมีเปลือกและขั้วเป็นสีน้ำตาลเข้มหรือมีเส้นใยสีขาวฟูคลุมหรือเปล่า

ดันขนาดผลและคุณภาพเนื้อ ซึ่งเป็นช่วงที่ต้นกินปุ๋ยและน้ำมากที่สุดของรอบ

ให้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดินและระยะผล คำแนะนำกรมส่งเสริมการเกษตรระบุสูตร 15-5-20 สำหรับระยะนี้ · ตรวจความสมบูรณ์ของต้นได้ด้วยการวิเคราะห์ใบ โดยเก็บใบตำแหน่งที่ 3 และ 4 นับจากยอดที่ใบอายุ 5–8 สัปดาห์ส่งวิเคราะห์

• ผลขยายขนาดต่อเนื่องหรือหยุดนิ่ง
• ผ่าผลสุ่มดูใกล้ขั้วแล้วพบหนอนหรือมูลหนอนหรือไม่ — ข้อนี้มองจากนอกไม่เห็น ต้องผ่าดู
• ผลร่วงใต้ต้นมากขึ้นไหม ผลที่ถูกเจาะขั้วจะเจริญต่อไม่ได้และร่วงหล่นหมด
• ใบมีคราบดำคลุมผิวหรือเปล่า — เป็นราดำที่ขึ้นตามหลังเพลี้ยแป้ง ต้องแก้ที่เพลี้ยไม่ใช่ที่คราบ

ปิดคุณภาพผลให้เต็มที่ และกันความเสียหายช่วงท้ายที่ทำให้ผลขายไม่ได้ทั้งที่เลี้ยงมาครบรอบ

คำแนะนำกรมส่งเสริมการเกษตรระบุปุ๋ยสูตร 0-0-60 ช่วง 30–45 วันก่อนเก็บ · ถ้าช่วงนี้ยังต้องใช้สารป้องกันกำจัดโรคหรือแมลง ต้องดูระยะหยุดใช้ก่อนเก็บเกี่ยวบนฉลากทุกครั้ง เพราะมีข้อกำหนดสารตกค้างทางกฎหมาย

• ผลเริ่มเปลี่ยนสีสม่ำเสมอหรือยัง
• สุ่มผ่าผลระยะเปลี่ยนสีแล้วพบหนอนเจาะขั้วผลกี่ตัวต่อผล เอกสารระบุว่าระยะนี้พบได้ 1–3 ตัวต่อผล
• มีรอยเจาะเป็นวงสีน้ำตาลและน้ำหวานไหลที่ผลใกล้สุกหรือไม่ — ผีเสื้อมวนหวานเจาะแล้วผลร่วงภายใน 3–4 วัน
• ฝนตกชุกต่อเนื่องแล้วพบเส้นใยสีขาวฟูคลุมผลไหม

เก็บให้ทันช่วงที่ผลได้คุณภาพ และเตรียมต้นเข้าสู่การตัดแต่งกิ่งทันทีหลังเก็บผลชุดสุดท้าย

รอบในฤดูผลผลิตเริ่มออกสู่ตลาดตั้งแต่ปลายมิถุนายน ทยอยต่อเนื่องถึงกันยายน และออกมากที่สุดในสิงหาคม ซึ่งเป็นเดือนที่ผลผลิตกระจุกตัวและราคามักกดดันที่สุด

• ผลชุดไหนแก่ก่อนกัน — ต้นเดียวกันอาจทยอยแก่ไม่พร้อมกัน
• เก็บแล้วเหลือผลค้างต้นหรือผลร่วงใต้ต้นหรือไม่ ผลที่ค้างและร่วงเป็นที่อาศัยของแมลงรอบหน้า
• ตัดแต่งกิ่งต่อได้ทันทีหลังเก็บผลชุดสุดท้ายไหม หรือปล่อยค้างไว้หลายสัปดาห์
• ปีนี้เก็บได้ตรงช่วงที่ตั้งใจหรือเลื่อนไปจากแผน บันทึกไว้ใช้วางรอบหน้า