เงาะ — คู่มือดูแลทั้งปี

ฟื้นต้นที่โทรมจากการติดผล และเปิดทรงพุ่มให้โปร่งก่อนเข้ารอบใหม่

ต้นใช้อาหารไปกับผลจนหมด ต้องสร้างใบชุดใหม่เพื่อสะสมอาหารสำหรับดอกปีหน้า

• กิ่งกระโดงที่พุ่งขึ้นกลางทรงพุ่ม และกิ่งเล็กด้านในที่แสงส่องไม่ถึง (ชาวสวนเรียกกิ่งน้ำค้าง) — เป็นจุดที่เชื้อราแป้งเริ่มเจริญก่อนแพร่ไปที่ดอกและผลรอบหน้า
• กิ่งแห้งตาย กิ่งเป็นโรค และกิ่งที่ไม่สมบูรณ์
• ทรงพุ่มของต้นข้างเคียงชนกันหรือยัง — ถ้าชนแล้วต้องพิจารณาสางต้น
• ผลที่ร่วงหล่นค้างใต้ต้น และขั้วผลที่ยังติดกิ่ง

ให้ได้ใบชุดใหม่ที่สมบูรณ์ครบจำนวน เพราะใบคือโรงงานสะสมอาหารที่กำหนดว่าจะออกดอกได้มากแค่ไหน

ต้องการน้ำและธาตุอาหารเพียงพอ และต้องกันใบอ่อนไม่ให้ถูกกินหรือถูกเชื้อเข้าทำลาย

• ใบอ่อนถูกกัดเป็นรูหรือเหลือแต่เส้นใบ — หนอนกินใบ
• ใบเว้า ๆ แหว่ง ๆ กินจากขอบใบเข้ามา และมีมูลปรากฏตามที่ทำลาย — ด้วงปีกแข็งกัดใบ
• ใบแห้งเป็นหย่อม มีหนอนตัวเล็กอยู่รวมกันเป็นกลุ่มใต้ใบ
• ผงสีขาวคล้ายแป้งที่ยอดอ่อนและใบอ่อน โดยเฉพาะกิ่งด้านล่างในทรงพุ่ม
• นับได้กี่ชุดใบแล้ว และใบชุดล่าสุดแก่พอหรือยัง

ทำให้ต้นเครียดน้ำร่วมกับอากาศที่เย็นลง จนเปลี่ยนจากการสร้างใบไปสร้างตาดอก

ต้องการช่วงแห้งแล้งต่อเนื่องราว 3–4 สัปดาห์ และอุณหภูมิที่ลดลง · ระยะนี้การเจริญทางกิ่งก้านลดลงและต้นสะสมอาหารมากขึ้น

• ใบห่อ และใบแก่ที่ปลายช่อตั้งชันขึ้น ทั้งช่วงกลางวันและกลางคืน — เป็นสัญญาณว่าต้นเครียดน้ำพอแล้ว
• สีของตายอด — เปลี่ยนจากน้ำตาลเป็นเขียวคือกำลังจะเป็นใบ ซึ่งยังไม่ใช่ที่ต้องการในระยะนี้
• ฝนยังตกอยู่หรือหยุดแล้ว — ถ้าฝนยังกระจายตัวดี การออกดอกจะเลื่อน
• ต้นที่ยังไม่สมบูรณ์หรือใบยังไม่ครบชุด

ให้ช่อดอกพัฒนาสมบูรณ์ทั่วทรงพุ่ม และรักษาช่อไม่ให้เสียก่อนถึงวันดอกบาน

ต้องการน้ำสม่ำเสมอขึ้นหลังผ่านช่วงกระทบแล้ง และธาตุอาหารสำหรับการพัฒนาช่อ

• ผงสีขาวหรือสีเทาอ่อนคล้ายแป้งเกาะบนช่อดอก — ระยะนี้คือช่วงที่ราแป้งระบาดหนักที่สุดของทั้งปี
• เคาะช่อดอกลงบนกระดาษขาว นับแมลงตัวเล็กยาวที่หล่นลงมา
• ช่อดอกแห้งหรือร่วงก่อนบาน
• คราบราสีดำปกคลุมช่อดอก และมดที่เดินขึ้นลงต้น
• ออกดอกทั่วทรงพุ่มหรือออกเป็นรุ่น ๆ ไม่พร้อมกัน

ให้การผสมเกสรเกิดขึ้นให้มากที่สุด เพราะระยะนี้ตัดสินว่าจะได้ผลสมบูรณ์หรือได้ผลกุดทั้งช่อ

ต้องการแมลงผสมเกสรและละอองเกสรตัวผู้ที่เพียงพอ · เงาะมีเกสรสองเพศในดอกเดียวแต่เกสรตัวผู้มักไม่สมบูรณ์ จึงต้องพึ่งต้นตัวผู้ในสวนและการช่วยผสมเกสร

• สัดส่วนดอกที่บานแล้วในทรงพุ่ม — เป็นตัวบอกว่าเลยจุดที่พ่นอะไรได้หรือยัง
• มีผึ้งและแมลงผสมเกสรเข้าสวนหรือไม่
• ฝนตกชุกในช่วงนี้หรือไม่ — ฝนชะล้างละอองเกสรทำให้รังไข่ไม่ได้รับการผสม
• ในสวนมีต้นตัวผู้กระจายอยู่หรือไม่

รักษาผลที่ติดแล้วไม่ให้ร่วง และลดจำนวนผลต่อช่อให้ต้นเลี้ยงไหว

ต้องการธาตุอาหารสำหรับการพัฒนาผล และน้ำสม่ำเสมอ · ระยะนี้เป็นระยะที่อ่อนไหวที่สุดของผล

• ขนของผลอ่อนเป็นรอยตกสะเก็ดแห้งสีน้ำตาล ปลายขนม้วนงอและแห้ง
• ผลอ่อนร่วงมากผิดปกติ
• ผลที่สั้นแบนไม่สมบูรณ์ ขนกุดเกรียน และมักเป็นทั้งช่อ ขนาดคาอยู่ราว 0.5–1 ซม. — อาการนี้มาจากการผสมเกสรไม่สมบูรณ์ ไม่ใช่โรคจากเชื้อ
• คราบสีขาวคล้ายแป้งที่ขั้วผลและโคนขนผล พร้อมมดเดินขึ้นลงต้น
• จำนวนผลต่อช่อ — มากเกินไปจะได้ผลเล็กทั้งต้น

ให้ผลได้ขนาดและคุณภาพตามที่ตลาดต้องการ

ต้องการน้ำสม่ำเสมอตลอดระยะ และธาตุอาหารสำหรับขยายขนาดผลและปรับปรุงคุณภาพ · ขาดน้ำช่วงนี้คือสาเหตุอันดับหนึ่งที่ทำให้ได้ผลเล็ก

• ขนาดผลเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน
• ผลเน่าสีน้ำตาล เปลือกคล้ำฉ่ำน้ำ มีกลิ่นเหม็นเปรี้ยว และผลร่วง
• ขนผลแห้งแข็ง สั้น กุดเกรียน และผิวผลสีคล้ำไม่สม่ำเสมอ
• คราบราสีดำที่ขั้วผลและทั่วผล
• รูเล็ก ๆ ใกล้ขั้วผล — สุ่มผ่าผลดูที่ขั้วด้วย เพราะหนอนที่อยู่ในผลมองจากภายนอกไม่เห็น
• ความชื้นในดินในช่วงที่ฝนทิ้งช่วง

เก็บให้ตรงระยะและลดความเสียหายระหว่างเก็บ เพราะเงาะเสียหายง่ายและราคาขึ้นกับหน้าตาผล

ต้องหยุดการพ่นสารตามระยะปลอดภัยก่อนเก็บ และต้องลดการกระทบกระแทกของผลทุกขั้นตอน

• สีผล — ระยะที่เหมาะคือผลสามสี คือผิวเปลี่ยนจากสีเขียวเป็นเขียวปนเหลืองแต้มแดง ขนยังเขียว
• ขนสีน้ำตาลเฉพาะด้านที่ผลกระทบพื้น — เป็นความเสียหายจากวิธีเก็บ ไม่ใช่โรคหรือแมลง
• ผลช้ำ ผลแตก และบาดแผลจากมีดหรือเคียวด้ามยาว
• ผลที่มีตำหนิจากโรคและแมลงที่ต้องคัดออกก่อนบรรจุ
• ผลที่ตกถึงดิน — ผลที่สัมผัสดินจะเน่าหลังเก็บเกี่ยว